Các phương pháp ngăn ngừa bệnh chủ quan, bồi dưỡng thế giới quan khoa học

Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một sự nghiệp đầy mới mẻ, đầy khó khăn, phức tạp đòi hỏi phải có một th ời gian để chủ thể cách mạng biết phát huy vai trò của nhân tố chủ quan. Nhưng khi vai trò của nhân tố chủ quan càng lớn thì nguy cơ mắc bệnh chủ quan càng lớn. Sai lầm chủ quan duy ý chí là một sai lầm có tính chất phổ biến trong các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, do đó đã gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng.

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, đi đôi với việc đổi mới cách nghĩ cách làm thì điều quan trọng là mỗi chúng ta phải kiên quyết  để tự đấu tranh với chính mình tránh rơi vào khuynh hướng chủ quan nhằm tạo cho mình trước hết một thế giới quan đúng đắn. Muốn vậy, cần phải coi trọng một số yếu tố sau đây:

– Tuân thủ triệt để nguyên tắc khách quan trong việc xem xét.

Nguyên tắc này là hệ quả tất yếu của quan điểm duy vật mácxít khi giải quyết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, giữa cái khách quan và cái chủ quan… Nguyên tắc này đòi hỏi chúng ta phải nhận thức và hành động xuất phát từ bản thân sự vật, từ thực tế khách quan, phản ánh một cách trung thành như nó vốn có, không được xuất phát từ ý muốn chủ quan của mình để đưa ra các quyết định, không lấy ý chí để áp đặt cho thực tế, phải tôn trọng sự thật, tránh thái độ chủ quan nóng vội, định kiến , không trung thực.

Một yêu cầu khác của nguyên tắc này đòi hỏi chúng ta phải hành động theo quy luật khách quan. Đó chính là một trong những bài học mà Đại hội VII đã rút ra: “Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phỉ xuất phát từ thực tế khách quan”

– Phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò của nhân tố con người.

Nguyên tắc khách quan không phủ nhận mà trái lại còn đòi hỏi phát huy tính năng động chủ quan, sự sáng tạo của ý thức.

Để thực hiện tốt nguyên tắc này  cần chống thái độ thụ động, ỷ lại, bảo thủ, trì trệ. Phải coi trọng vai trò của ý thức, coi trọng công tác giáo dục tư tưởng, coi trọng việc giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Thực hiện nguyên tắc khách quan, phát huy tính năng động chủ quan của con người còn phải biết vận dụng đúng đắn quan điểm lợi ích. Vì như V.I.Lênin nói: “Những lợi ích thúc đẩy đời sống của các dân tộc và các cá nhân”. Tuy nhiên, cần phải biết vận dụng đúng đắn các quan điểm về lợi ích, phải biết kết hợp các loại lợi ích khác nhau, có lợi ích thuộc về kinh tế, có lợi ích thuộc về chính trị, có lợi ích thuộc về vật chất, có lợi ích thuộc về tinh thần, có lợi ích thuộc về cá nhân, có lợi ích thuộc về tập thể, xã hội v.v.. Phải có động cơ trong sáng, phải có thái độ thực sự khách quan, không vụ lợi.

Kiên quyết khắc phục ngăn ngừa bệnh chủ quan duy ý chí.

Bệnh chủ quan duy ý chí, như trên đã nói là một căn bệnh tương đối phổ biến trong các nước xã hội chủ nghĩa trong những năm trước đây. Nó là một trong những nguyên nhân đáng tiếc dẫn tới sự sụp đổ hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa. ở nước ta trước khi đổi mới, bệnh chủ quan duy ý chí cũng là một tomng những nguyên nhân dẫn tới sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta gặp biết bao khó khăn. Thậm chí đưa chúng ta đến những sai lầm như Đại hội VI đã chỉ ra: “những sai lầm về chính sách kinh tế là bệnh chủ quan duy ý chí, lối suy nghĩ, hành động giản đơn, nóng vội theo nguyện vọng chủ quan…” .

Bệnh sai lầm chủ quan duy ý chí ở nước ta không chỉ có nguyên nhân về mặt nhận thức nói chung mà còn có nguyên nhân về mặt lịch sử, xã hội và giai cấp (các quan điểm “tả khuynh” trong cách mạng dân tộc, dân chủ và trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc trước đây).

Bệnh chủ quan duy ý chí ở nước ta có nguyên nhân chủ yếu là do thiếu kiến thức, kém lý luận, sự lạc hậu của nhận thức lý luận về chủ nghĩa xã hội, ít kinh nghiệm về hoạt động thực tiễn v.v.. (có khác so với một số nước khác là do sai lầm “tả khuynh” chứ không phải do sai lầm của chủ nghĩa cơ hội chi phối)

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, muốn khắc phục được chủ nghĩa chủ quan duy ý chí cần phải tiến hành đồng bộ nhiều biện pháp sau

+ Trước hết phải đổi mới tư duy lý luận, nhất là tư duy lý luận về chủ nghĩa xã hội, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

+ Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, khắc phục cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyển sang nền kinh tế thị trường đặt dưới sự quản lý của NHà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

+ Đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, đặc biệt là đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bằng cách nâng cao trình độ lý luận của Đảng. Thực hiện dân chủ hoá nội bộ của Đảng và dân chủ hoá xã hội.

+ Đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống các tư tưởng bảo thủ, trì trệ, bệnh quan liêu giấy tờ.

+ Tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phát huy vai trò nhân tố con người, tính năng động chủ quan, đồng thời cũng thấy được nguyên tắc khách quan trong xem xét, tôn trọng các quy luật khách quan.