Phân loại Gen về cấu tạo và chức năng

Bốn loại nuclêôtit tạo ra nhiều loại gen khác nhau :

Thông tin di truyền của gen trong ADN được đặc trưng bởi thành phần, số lượng và trật tự các bộ ba nuclêôtii kế tiếp nhau trong mạch. Với bốn loại nuclêôtit là ađênin, timin, guanin, xitôzin sắp xếp ngẫu nhiên có khả năng hình thành 4^3 = 64 bộ ba. 64 bộ ba này lại tổ hợp với nhau theo thành phần, số lượng và trật tự khác nhau, tạo ra rất nhiều loại gen khác nhau ở cơ thể sinh vật.

Phân biệt gen về cấu tạo và chức năng :

Phân biệt gen về cấu tạo :

Hai gen giống nhau có thành phần, số lượng và trật tự sắp xếp các nuclêôtiL giống nhau. Vì vậy về mặt cấu tạo để phân biệt các gen, ta căn cứ trên thành phẫn. số lượng và trật tự sắp xếp các nuclêôtit của gen đó.

Phân biệt gen về chức năng : Về chức năng và hoạt động di truyền của gen trong tế bào, có thể phân biệt các loại gen sau đây :

Gen cấu trúc : Là loại gen mang thông tin qui định cấu trúc của phân tử prôtê¡n, trực tiếp sao
mã và điều khiển giải mã tổng hợp prôtêin.

Gen khởi động : Là loại gen điều khiển hoạt động của một số gen sản xuất nào đó. Gen này
không trực tiếp qui định cấu trúc của phân tử prôtêin, nhưng có tác dụng kích
thích hoạt động tổng hợp prôtêin của gen sản xuất.

Gen điều hòa : Là loại gen nhận tín hiệu từ môi trường nội bào, từ đó kích thích hoặc ức chế hoạt động của gen khởi động. Loại gen này cũng không trực tiếp qui định cấu
trúc của phân tử prôtêin.

Gen trong nhân : Loại gen này nằm trên nhiễm sắc thể trong nhân của tế bào. Gen trong nhân phân li và tổ hợp trong phân bào theo những cơ chế chặt chẽ, vì vậy chúng qui định kiểu hình còn lại theo những qui luật nghiêm ngặt.

Có 2 loại Gen trong nhân :

Gen trên nhiễm sắc thể thường : có vai trò qui định những tính trạng thường. Loại gen này phân bố đẳng đều giữa các cá thể đực và các cá thể cái trong loài.

Gen trên nhiễm sắc thể giới tính : qui định những tính trạng thường có liên kết giới tính. Loại gen này phân bố không đồng đều giữa các cá thể đực và cái trong loài.

Gen ngoài nhân :Còn gọi là gen trong tế bào chất. Loại gen này phân bố trong một số bào quan của tế bào chất và không nằm trên nhiễm sắc thể.

Gen trong tế bào chất qui định kiểu hình con lai phát triển giống mẹ vì hợp tử sau thụ tỉnh phát triển chủ yếu trong tế bào chất của trứng, tế bào chất của tỉnh trùng nhỏ, không đáng kể.